Sofra Lezhjane

Lauri

Anunnak
Ju marrsh tĂ« keqen ti lezhjanve 😜 Lezha Ă«shtĂ« tĂ« paktĂ«n 2400 vjeçare ;)
Ku ka si lezhjant sot. Ti po na bĂ«n histori qytetarĂ«ve e kohes otomane 🙄
 

Endrra

VIP
qyteti_antik

Në burimet historike të kohës së lashtë përmendet me emrat Lis, Lissos, Lisson dhe ftillëzimi i historisë njerëzore në këtë qytet gjallon që në periudhën historike, epokën e bronxit dhe të hekurit. Materiali arkeologjik i zbuluar në Blinisht, Troshan, Spitën, Kallmet e malësi të Lezhës, flet për një cikël vendbanimesh parahistorike të etnosit ilir. Në bazë të ndryshimeve të rëndësishme që ndodhën në strukturën ekonomiko-shoqërore në Ilirinë jugperëndimore rreth shek.V-VI para Kr., zënë fillin e jetës qytetare edhe qendra të tjera në bregdetin lindor të Adriatikut si Shkodra, Rizoni, Ulqini etj.

FormĂ«n e plotĂ« tĂ« njĂ« qyteti tĂ« zhvilluar Lisi e mori nĂ« kohĂ«n e pĂ«rfundimit tĂ« sistemit mbrojtĂ«s tĂ« tij, aty nga fundi i shek.IV ose fillimi i shek III para Kr. NdĂ«rtimet mbrojtĂ«se tĂ« Lisit ishin sa tĂ« fuqishme pĂ«r nga konstruksioni dhe teknika e ndĂ«rtimit, aq edhe madhĂ«shtore nĂ« pamjen e tyre. Nisur nga ky kĂ«ndvĂ«shtrim mund tĂ« thuhet se Lisi ishte nĂ« radhĂ«n e parĂ« tĂ« qyteteve mĂ« tĂ« mbrojtura e mĂ« tĂ« mĂ«dha tĂ« tĂ« gjithĂ« IlirisĂ« dhe sistemi fortifikues i tij ishte ndoshta edhe mĂ« i fuqishĂ«m nga ai i ApolonisĂ«. Lisi funksionon si qytet bregdetar dhe njĂ«kohĂ«sisht si limani mĂ« jugor i shtetit tĂ« ArdianĂ«ve. Ai luajti rol me rĂ«ndĂ«si sepse shĂ«rbente si pikĂ«nisje pĂ«r flotĂ«n ushtarake-detare ilire, nĂ« sulmet e shpejta e tĂ« befasishme kundĂ«r qyteteve bregdetare tĂ« Adriatikut, Jonit e deri nĂ« thellĂ«si tĂ« Mesdheut. Qyteti vazhdon tĂ« jetĂ« qendĂ«r e rĂ«ndĂ«sishme edhe nĂ« kohĂ«n e sundimit tĂ« mbretĂ«reshĂ«s ilire Teuta, e cila sipas burimeve historike arriti ta organizojĂ« mĂ« mirĂ« flotĂ«n detare dhe t’i bĂ«jĂ« mĂ« tĂ« shpeshta operacionet luftarake nĂ« mĂ«symjen e qyteteve tĂ« tjera tĂ« GreqisĂ«. Qyteti i Lisit dhe fortifikimi i tij Akrolisi pĂ«rmenden pĂ«r hĂ«rĂ« tĂ« parĂ« nĂ« burimet historike nga Polibi, historiani grek i shek.II para Kr., i cili nĂ« pĂ«rkthimet e tij u jep hapĂ«sirĂ« luftrave iliro - romake dhe ngjarjeve qĂ« u zhvilluan nĂ« tokĂ«n ilire gjatĂ« luftrave maqedono-romake ndĂ«rmjet viteve 246-146 para Kr

Fillimisht qyteti përmendet kur përshkruhen kushtet e paqes që u vendosën ndërmjet mbretëreshës Teuta dhe përfaqësuesve të Romës në vitin 229 para Kr., kur Lisi caktohet si kufiri më jugor i lundrimit të anijeve luftarake ilire në bregdetin lindor të Adriatikut. Ky kufizim i flotës ilire nuk zgjati për shumë kohë, sepse në vitin 220 para Kr. Skerdilajdi, së bashku me Demeter Farin me 90 anije u nisën nga bregdeti i Ilirisë dhe mbasi kaluan Lisin, vazhduan lundrimin në drejtim të ishujve Kylkade. Nga Polibi mësohet gjithashtu se Filipi i V-të, mbret i Maqedonisë, shpresonte të shtinte në dorë Lisin dhe Akrolisin. Për realizimin e këtij plani strategjik ai u nis me një ushtri të madhe dhe mbas një udhëtimi prej dy ditësh, qëndroi pranë lumit Ardoksan, afër qytetit të Lisit.

Pushtimi i Lisit dhe Akrolisit do tĂ« ndodhte pikĂ«risht nĂ« vitin 213 para Kr., pushtim i cili ishte pjesĂ« e planeve strategjike tĂ« Filipit. Ai mendonte tĂ« krijonte paraprakisht njĂ« rrugĂ«dalje tĂ« maqedonasve pĂ«r nĂ« bregdetin Adriatik. NjĂ«kohĂ«sisht nĂ« Lis tĂ« krijonte baza detare nga ku mund tĂ« hidhej pĂ«rtej detit dhe tĂ« sulmonte romakĂ«t nĂ« tokĂ«n e tyre. PĂ«r kĂ«tĂ« qĂ«llim Filipi, para se tĂ« merrte Lisin, kishte kĂ«rcĂ«nuar Epidamnin dhe sidomos ApoloninĂ«. KĂ«tĂ« tĂ« fundit megjithĂ«se e sulmoi dy herĂ« (me 216 dhe 214 para Kr.), nuk kish mundur t’a pushtojĂ«.

Në vazhdim të ngjarjeve qyteti i Lisit përmendet përsëri nga Polibi, këtë radhë si rezidencë e mbretit Genti, mbret i ilirëvë siç quhet ai në burimet historike të kohës së lashtë. Këtu në qytetin e fortifikuar Genti priti delegacionin e parë maqedonas të dërguar nga Perseu për lidhjen e një aleance ndërmjet dy palëve. Por këto bisedime, siç dihet, u zgjatën me kthim e dërgim delegacionesh, derisa përfunduan në qytetin Meteon të Labeatisë. Marrëveshja u arrit dhe Genti dërgoi përfaqësuesit e tij së bashku me atë të Perseut në ishullin e Rodit, për një aleancë tripalëshe kundër Romës. Dhe sipas kronikave, Genti i pozicionuar në luftë të hapur kundër romakëve, mblodhi në qytetin e Lisit 15000 luftëtarë. Një njësi luftarake prej 1000 këmbësorësh dhe 50 kalorësish të kryesuar nga i vëllai, e nisi për të nënshtruar fisin e kavëve. Ndërsa vetë u nis kundër qytetit Basanie (5 milje larg Lisit) i cili asokohe ishte aleat i romakëve. Këto veprime të Gentit patën një kundërveprim të fuqishëm të romakëve dhe në luftën iliro-romake caktohen 11 porta (të mëdha e të vogla) që lejonin hyrjen në të gjitha drejtimet. Prej tyre 2 janë në anën e sipërme, 6 në të mesmen dhe 3 në anën e poshtme. Në pjesën e sipërme porta kryesore ka qenë në anën lindore për të komunikuar me Akropolin, e dyta në anën veriore që e lidhte qytetin me zonën fushore. Ajo më e madhja ishte portë me një hapësirë drite 4,2 m dhe me një zgjidhje planimetrike krejt të veçantë në krahasim me tjerat. Zgjidhja e tyre arkitektonike dhe funksionet përkatëse janë përshtatur me terrenin.

Brenda qytetit të Lezhës ruhet rrjeti i rrugëve të cilat kryqëzoheshin në brëndësi. Nga të jashtmet që hyjnë në qytet janë tri : ajo që vinte nga jugu, një nga veriu dhe një tjetër nga verilindja. Skema e mureve mbrojtëse përfshin një gjatësi 2600 m, ku Akropoli, pjesa e sipërme është pjesa më speciale e fortifikimit. Muret përbëjnë dy stile ndërtimi, i përkasin një faze kohore të lidhura këto me veçoritë stilistike morfologjike të mureve iliro-epirote. Nga një përllogaritje e thjeshtë mendohet të jenë mbi 80.000 copë blloqe të latuar me afro 100.000 m3 gur. E thënë pa frikë: një monument blloqesh guri ciklopikë, një vepër ndërtimore inxhinierike ndoshta e pashembullt në mbarë trojet shqiptare. Me 168 para kr, mbas pushtimit romak të Ilirisë së jugut qyteti vazhdon të ruajë rëndësinë e vet si qëndër ushtarake e administrative dhe si bazë detare në Adriatikun verior. Pati disa rindërtime të qytetit ilir, sidomos në Akropol dhe anën e poshtme e limanin e lumit. Në zonën kodrinore ku qenë vendosur kolonët romakë janë gjetur edhe gërmadha të banesave të tyre prej guri. Janë zbuluar edhe dy mbishkrime në gjuhën latine, që flasin për këtë rindërtim të pjesshëm të qytetit. Me sa duket, rindërtimi romak i mureve rezulton të jetë bërë rreth 250 vjet pas fortifikimit ilir.

Edhe nĂ« shekujt e parĂ« pas Kr. Lezha do tĂ« vazhdojĂ« tĂ« mbetet njĂ« qendĂ«r qytetare, administrativisht pjesĂ« e provincĂ«s sĂ« Prevalit me qendĂ«r ShkodrĂ«n dhe njĂ« rimĂ«kĂ«mbje e saj do tĂ« nisĂ« nĂ« fillim tĂ« shek.VI, ku kĂ«shtjella e LezhĂ«s do tĂ« ishte nĂ« listĂ«n e rindĂ«rtimeve tĂ« mĂ«dha tĂ« perandorit Justiniani i Madh, rindĂ«rtime nĂ«pĂ«rmjet tĂ« cilave qyteti bizantin i LezhĂ«s do tĂ« hynte nĂ« qendrat mĂ« tĂ« mĂ«dha tĂ« kohĂ«s. Kronikani i njohur si Anonimi i RavenĂ«s nĂ« shekujt VII-VIII-tĂ«, do ta pĂ«rmendĂ« LezhĂ«n si qytet bregdetar. Koha nĂ« tĂ« cilin ndodhi procesi i transformimit tĂ« ilirĂ«ve tĂ« lashtĂ« nĂ« arbĂ«rit e hershĂ«m, fakt i cili vĂ«rtetohet edhe nga materiali arkeologjik i njĂ« varreze arbnore zbuluar nĂ« QafĂ«n e KalasĂ«. Pas dorĂ«zimit tĂ« qytetit tĂ« LezhĂ«s RepublikĂ«s sĂ« Venedikut nga Progon Dukagjini, qyteti pĂ«rjeton pĂ«rfshirjen nĂ« shtetin venedikas, i cili do tĂ« vijojĂ« pa ndĂ«rprerje deri nĂ« vdekjen e Gjergj Kastriotit. Kur pushtuan LezhĂ«n me 1478 turqit hapĂ«n varrin e heroit tĂ« madh , i muarĂ«n eshtrat, i mbĂ«shtollĂ«n me argjend e flori, pĂ«r t’i pĂ«rdorur si hajmali fatndjellĂ«se pĂ«r betejat e mĂ«vonshme. Pushtohet nga turqit mĂ« sĂ« fundi me 1506 edhe Ishulli i LezhĂ«s, i cili pĂ«r pĂ«r 23 vjet do tĂ« kish qenĂ« i vetmi vend nĂ« bregdetin verior qĂ« qĂ«ndroi i pavarur.
 

Mogli

🙄welcome home
@Mogli hec na qit i kafe si Lezhian qe je, si me qene prej Gjirokastre.
Pushtohet nga turqit më së fundi me 1506 edhe Ishulli i Lezhës, i cili për për 23 vjet do të kish qenë i vetmi vend në bregdetin verior që qëndroi i pavarur.
P.s Qe ta marrin vesh i here e mire per ishllakt :p

P.s Ti mkalon 20 here ne dyte para dyve e snalesh asihere mor majmun
 

Frank

Anëtarë i respektuar.
Pushtohet nga turqit më së fundi me 1506 edhe Ishulli i Lezhës, i cili për për 23 vjet do të kish qenë i vetmi vend në bregdetin verior që qëndroi i pavarur.
P.s Qe ta marrin vesh i here e mire per ishllakt :p

P.s Ti mkalon 20 here ne dyte para dyve e snalesh asihere mor majmun
Ndihem ne siklet mor se je gjithmone ne shoqerine e femrave, s’bej kshu gjerash une.😂😂😂
 
Top