Veri..Jug? Diferenca?

Landa 1

Antarë i Respektuar
Per mua mund te beni si te doni, forumi i juaji eshte , dhoh qe paska edhe tituj antaret , si ne kohen e monizmit . Kjo eshte DIFERENCA
 

kitrra 123

plak gjufurrak
Akoma skeni taku ju ata te perendimit :rolleyes: gati, gati erresire jane :giggle:
 

Grensi

Dhe vjen nje dite..
Kjo veri jug eshte koncept gjeografik..mund te jete me e pershtatshme(mendimi im) termi gege- toske
 

Frank

Anëtarë i respektuar.
Kjo veri jug eshte koncept gjeografik..mund te jete me e pershtatshme(mendimi im) termi gege- toske
Te premtoj qe do ta nderroj po me dhe nje arsyetim te arsyeshem mbi temen meqe e paske kuptuar thelbin.
 

Grensi

Dhe vjen nje dite..
Te premtoj qe do ta nderroj po me dhe nje arsyetim te arsyeshem mbi temen meqe e paske kuptuar thelbin.
Te premtoj qe do te bej nje arsyetim shume te qarte..do e filloj nga koha mbreterise ilire..dardane..etj..deri sot..por shume shkurt
 

lovely

Anëtar i ri
TANI DIFERENCAT MBASE JANE KU NJOHIM KAQ THELLE E PASTAJ UN SJAM ZOTI
veriu eshte i bukur e me tradita plot , muzera per tu vizituar ,thethi per tu shijuar
jugu paksa me zemren grop si ma te bukur ne reliev e ne natyre me vizitore pafund ,ushqime deti e plot receta per tu pasur zili
 

Abisi

Larguar✌

GEGË, TOSKË DHE KATUNDARË​

A ishte periudha totalitare në Shqipëri edhe sundim i Veriut nga Jugu ose i gegëve nga toskët? A ka bazë të thuhet, siç po dëgjojmë, se prapambetja ekonomike, sociale dhe kulturore e Veriut të Shqipërisë i detyrohet indiferencës, ose shpërfilljes së atyre zonave prej elitave toske që kishin pushtetin në Tiranë, gjatë gjysmë shekulli komunizëm?
Ky mem ka kohĂ« qĂ« qarkullon ndĂ«r shqiptarĂ«, sidomos nĂ« forume tĂ« Internetit; por tashmĂ« po nis tĂ« nxjerrĂ« kokĂ« edhe nĂ« faqet konvencionale tĂ« gazetave, nĂ« shkrime autorĂ«sh konvencionalĂ«; çka pĂ«rbĂ«n, besoj unĂ«, arsye pĂ«r t’u shqetĂ«suar.
E gjej, bie fjala, nĂ« njĂ« editorial tĂ« sotĂ«m tĂ« Enver Robellit, nĂ« gazetĂ«n “Tema”, ku autori, duke iu referuar KukĂ«sit dhe zonave pĂ«rreth, shkruan:
Ky rajon ishte lënë pas dore nga regjimi komunist, i cili dominohej prej politikanëve të jugut të Shqipërisë.
NĂ« sytĂ« e tyre veriu ishte i dyshimtĂ«, sepse pothuaj nuk kishte luftuar kundĂ«r pushtuesve italianĂ« dhe gjermanĂ«, sepse nuk e kishte pĂ«rqafuar ideologjinĂ« komuniste, sepse nuk pranonte tĂ« shlyhej kultura dhe historia e krijuar nga intelektualĂ«t nĂ« veri tĂ« ShqipĂ«risĂ«, me ShkodrĂ«n si qendĂ«r. Kur u rrĂ«zua diktatura, mijĂ«ra shqiptarĂ« veriorĂ« u vĂ«rsulĂ«n drejt TiranĂ«s, ndĂ«rtuan kasolle nĂ« periferi e nĂ« qendĂ«r tĂ« kryeqytetit, liria absolute u shndĂ«rrua nĂ« keqpĂ«rdorim absolut. Ishte njĂ« lloj hakmarrjeje ndaj terrorit komunist dhe pĂ«rbuzjes. NjĂ« hakmarrje nĂ« kohĂ« tĂ« gabuar dhe me pasoja fatale. Jo vetĂ«m pĂ«r shkak tĂ« kĂ«tyre sjelljeve shqiptarĂ«t veriorĂ« nga qytetarĂ«t e TiranĂ«s, jo pak prej tyre po ashtu ardhacakĂ« nga jugu, filluan tĂ« etiketohen si “çeçenĂ«â€.
A ka ndonjë bazë historike ky pretendim, që vende-vende po merr përmasa histerike?
Edhe ka, edhe s’ka.
ËshtĂ« pa dyshim e vĂ«rtetĂ« se regjimi komunist praktikisht ia zhduku ShqipĂ«risĂ« veriore elitat, krerĂ«t, bajraktarĂ«t dhe priftĂ«rinjtĂ«; me pretekstin se kĂ«ta kishin bashkĂ«punuar me pushtuesin (italian dhe gjerman), ose kishin refuzuar tĂ« pranonin udhĂ«heqĂ«sinĂ« e Frontit Nacional-Çlirimtar. Kjo luftĂ« klasash, shpesh e pĂ«rgjakshme, u ndez ndonjĂ«herĂ« fshat mĂ« fshat, nuk la fis e familje pa prekur dhe e gjakosi keq Veriun.
NjĂ«lloj Ă«shtĂ« e vĂ«rtetĂ« se regjimi komunist bĂ«ri çmos pĂ«r t’i shkatĂ«rruar strukturat sociale nĂ« Veri tĂ« ShqipĂ«risĂ«, nĂ« emĂ«r tĂ« luftĂ«s kundĂ«r patriarkalizmit dhe konservatorizmit; por pa arritur dot t’i zĂ«vendĂ«sonte me diçka tĂ« barasvlershme.
Por unĂ« nuk besoj se faji pĂ«r prapambetjen e sotme tĂ« Veriut tĂ« ShqipĂ«risĂ« mund t’i lihet i tĂ«ri komunizmit; sikurse nuk besoj se regjimi i TiranĂ«s, nĂ« vetvete, synonte ta linte Veriun tĂ« pazhvilluar e tĂ« pagojĂ«.
Argumenti që elitat politike dhe kulturore në Tiranë ishin kryesisht me prejardhje toske, prandaj edhe nuk e dëshironin zhvillimin e Veriut, është argument i tipit pasiv-agresiv, pjellë mendjesh thellësisht provinciale.
Nuk ka dyshim qĂ« elitat politike dhe kulturore nĂ« TiranĂ« ishin kryesisht me prejardhje toske; por kĂ«to elita e konsideronin krejt ShqipĂ«rinĂ« si pronĂ«n e tyre, si çifligun e tyre, me tĂ« cilin mund tĂ« bĂ«nin ç’tĂ« donin.
Prandaj, ka më shumë gjasa që prapambetja e sotme e Veriut të Shqipërisë të jetë trashëguar nga një kohë shumë e hershme se komunizmi; meqë zonat veriore dhe veçanërisht malësia, kanë qenë tradicionalisht të prapambetura, të izoluara dhe të kapura peng të strukturave që u siguronin mbijetesën.
Kur them kohë shumë e hershme, kam parasysh periudhën osmane; kur malësia veriore ia kish siguruar vetes njëfarë autonomie, por me çmimin e lartë të izolimit nga fusha. Gegët e veriut të Shqipërisë nuk e njohën atë hapje ndaj botës dhe atë zhvillim ekonomik dhe kulturor që njohu Toskëria, gjatë shekullit XIX, si pasojë edhe e emigracionit.
Në shekullin XX, faktori kryesor që e pengoi zhvillimin ekonomik, social dhe kulturor të Veriut ishte gjymtimi i trojeve shqiptare pas vitit 1912; dhe mbetja e Kosovës jashtë territorit të shtetit të ri shqiptar, që u shoqërua me ndërprerje të komunikimit njerëzor dhe të mallrave, të shkëmbimeve kulturore dhe të vetëdijes kombëtare si vetëdije praktike (përtej identifikimit me flamurin).
NjĂ« tjetĂ«r faktor qĂ« kontribuoi nĂ« kĂ«tĂ« pellgĂ«zim ishte mungesa e qyteteve; me pĂ«rjashtim tĂ« ShkodrĂ«s, Veriu i ShqipĂ«risĂ« mbeti pa qytete, qĂ« t’i shĂ«rbenin si pika referimi kulturore, pĂ«rveçse si qendra tĂ« zhvillimit tregtar, industrial dhe arsimor. Kjo gjendje, nĂ« njĂ« formĂ« ose nĂ« njĂ« tjetĂ«r, vazhdon sot e kĂ«saj dite.
Megjithatë, Shkodra katolike e viteve 1920-1944 njohu një zhvillim kulturor të pashembullt, i cili mbetet i admirueshëm për nga thellësia dhe larmia e kontributeve. Regjimi komunist arriti ta shkatërrojë këtë kulturë dhe këtë traditë, duke ia shpërndarë institucionet, burgosur e pushkatuar e internuar eksponentët dhe damkosur si armiqësore fenë katolike që i shërbente si nënshtrat. Arsyeja kryesore e këtij egërsimi ishte, besoj unë, armiqësia e betuar e komunizmit me fenë katolike, jo e toskëve komunistë me gegët katolikë.
MirĂ«po shkĂ«lqimi i ShkodrĂ«s katolike dhe i produkteve tĂ« saj kulturore nuk duhen ngatĂ«rruar me prapambetjen e Veriut geg; dhe veçanĂ«risht tĂ« zonave verilindore tĂ« ShqipĂ«risĂ«, tĂ« cilĂ«t nga Shkodra merrnin shumĂ« pak – tek-tuk ndonjĂ« prift ose mĂ«sues. Para 1944-Ă«s, gjendja ekonomike dhe sociale e atyre zonave ishte e mjeruar nĂ« shumĂ« pikĂ«pamje; dhe rrezatimi i ShkodrĂ«s, sado i vyer, zor se arrinte dot, bie fjala, deri nĂ« KukĂ«s.
PavarĂ«sisht nga ç’mund tĂ« shkruajĂ« sot Enver Robelli, gjendja e djeshme dhe e sotme e zonave tĂ« KukĂ«sit, PukĂ«s, MirditĂ«s, Matit, MalĂ«sisĂ« sĂ« Madhe, Dukagjinit dhe TropojĂ«s nuk vihet dot nĂ« lidhje me “kulturĂ«n dhe historinĂ« e krijuar nga intelektualĂ«t nĂ« veri tĂ« ShqipĂ«risĂ«â€ – sepse kĂ«ta intelektualĂ« i pĂ«rkisnin njĂ« sistemi jashtĂ«zakonisht tĂ« brishtĂ«, emergjent dhe tĂ« kufizuar kryesisht nĂ« ShkodĂ«r dhe nĂ« TiranĂ«.
Regjimi totalitar, qĂ« nĂ« fillim, u pĂ«rpoq “ta shtrojĂ«â€ Veriun; çka nĂ«nkupton jo vetĂ«m dhunĂ«, luftĂ« klasash dhe pĂ«rndjekje tĂ« elitave anti-komuniste ose jokomuniste, por edhe investime nĂ« infrastrukturĂ«: shkolla, rrugĂ«, hapje tokash tĂ« reja, plehra kimike, elektrifikim, sharra, dele, vatra kulture, librari, agroteknikĂ«, shĂ«ndetĂ«si publike, vaksinime tĂ« fĂ«mijĂ«ve, konsultore pĂ«r gratĂ« shtatzĂ«na, ulje tĂ« vdekshmĂ«risĂ« foshnjore, bonifikime dhe vepra industriale madhore – hidrocentrale, miniera – tĂ« cilat ua shtuan tĂ« ardhurat familjeve qĂ« jetonin nĂ« ato zona.
Nuk duhet harruar qĂ«, pĂ«r njĂ« kohĂ« tĂ« gjatĂ«, banorĂ«t e Veriut favorizoheshin nĂ« tĂ« drejta studimi; dhe se nĂ« degĂ«t mĂ« tĂ« preferuara (p.sh. mjekĂ«si), shpesh mbeteshin vende tĂ« hapura pasi kĂ«to zona nuk arrinin tĂ« dĂ«rgonin studentĂ« pĂ«r t’i mbushur. E gjithĂ« kjo ngjante, nĂ« shumĂ« pika, me famĂ«keqin affirmative action qĂ« ndeshet sot nĂ« SHBA, nĂ« politikat parapĂ«lqyese ndaj minoriteteve tĂ« ndryshme.
ÇfarĂ« e pengoi Veriun e ShqipĂ«risĂ« qĂ« tĂ« zhvillohej mĂ« shpejt e tĂ« dilte nga prapambetja ishte, mĂ« tepĂ«r sesa dhuna ideologjike dhe policore, mungesa e qyteteve me tradita. KukĂ«si dhe Puka nuk mund tĂ« krahasohen, pĂ«r nga rrezatimi dhe prestigji, me Korçën, GjirokastrĂ«n, VlorĂ«n dhe Beratin. Qytetet e reja si Laçi, RrĂ«sheni, Rubiku, FushĂ«-ArrĂ«si, Bulqiza nuk arritĂ«n dot tĂ« krijonin identitet tĂ« vetin tĂ« mjaftueshĂ«m, as t’i imponoheshin rrethinave pĂ«rreth me kulturĂ«n e tyre. NĂ« fakt, arsimi dhe kultura Veriut tĂ« ShqipĂ«risĂ« i shkonte nga Jugu; dhe jo vetĂ«m tĂ«rthorazi, nĂ«pĂ«rmjet produkteve, por edhe drejtpĂ«rdrejt, nĂ«pĂ«rmjet kuadrove, duke filluar qĂ« nga mĂ«suesit dhe mĂ«sueset, tĂ« cilat çoheshin pĂ«r tĂ« punuar nĂ« Veri forcĂ«risht.
NĂ« rrethana tĂ« tjera, sikur Shkodra tĂ« mos ishte plagosur pĂ«r vdekje nga dhuna e regjimit dhe, sidomos, sikur Kosova tĂ« kishte mbetur brenda trojeve shqiptare, Veriu do t’i kishte pasur pikat e veta tĂ« referimit po aq vitale dhe produktive sa edhe Jugu – Korçës, Beratit, VlorĂ«s dhe GjirokastrĂ«s do t’i “kundĂ«rviheshin” Shkodra, Prizreni, Prishtina, Gjakova
 ndoshta Dibra dhe Manastiri.
DĂ«gjon ndonjĂ«herĂ« edhe argumentin e çuditshĂ«m se ShqipĂ«ria komuniste e veçanĂ«risht elitat toske, u majmĂ«n me pasuritĂ« e Veriut: kromin, bakrin, energjinĂ« elektrike tĂ« hidrocentraleve tĂ« Drinit
 i cili argument mbĂ«shtetet nĂ« premisĂ«n njĂ«lloj tĂ« çuditshme, se banorĂ«ve e zonave veriore me pasuri hidrike ose minerare u Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« padrejtĂ«si, sa kohĂ« qĂ« kĂ«to pasuri janĂ« shfrytĂ«zuar prej “tĂ« tjerĂ«ve”. PĂ«rsĂ«ri kemi tĂ« bĂ«jmĂ« me kĂ«ndvĂ«shtrim provincial, tipik katundar; meqĂ« njĂ« banor i MirditĂ«s nuk mund tĂ« ketĂ« pasur kurrfarĂ« pretendimi tĂ« shtuar ndaj tĂ« ardhurave tĂ« siguruara prej minierave tĂ« bakrit, nĂ« krahasim me, bie fjala, njĂ« banor tĂ« PĂ«rmetit; sa kohĂ« qĂ« tĂ« dy kanĂ« qenĂ« qytetarĂ« tĂ« tĂ« njĂ«jtit shtet sovran – ShqipĂ«risĂ«. ThashĂ« mĂ« lart katundar, sepse mendĂ«sia katundare nuk e rrok dot konceptin e sovranitetit, pĂ«rtej katundit tĂ« vet, oborrit tĂ« vet, fisit tĂ« vet, bajrakut tĂ« vet.
Ka diçka tĂ« ndyrĂ« dhe tejet pĂ«rçarĂ«se, nĂ« argumentin se sundimi komunist nĂ« ShqipĂ«ri ishte sundim i toskĂ«ve mbi gegĂ«t, ose i Jugut mbi Veriun e vendit; diçka qĂ« duhet denoncuar dhe luftuar, pĂ«r tĂ« mos lejuar qĂ« tĂ« kthehet nĂ« premisĂ« tĂ« pranuar arsyetimesh, si ai i Enver Robellit qĂ« citova nĂ« krye tĂ« kĂ«tij shkrimi. MalĂ«sitĂ« e Veriut vĂ«rtet kanĂ« qenĂ« tĂ« prapambetura gjatĂ« viteve tĂ« sundimit komunist; por a nuk kanĂ« qenĂ« njĂ«lloj tĂ« prapambetura edhe malĂ«sitĂ« e Jugut? Kush e ka shĂ«titur ShqipĂ«rinĂ« nĂ« vitet 1970-1980, vallĂ« nuk ka ndeshur nĂ« tĂ« njĂ«jtin mjerim e dĂ«shpĂ«rim, si nĂ« Rubik ashtu edhe nĂ« ÇervenakĂ«, si nĂ« PukĂ« ashtu edhe nĂ« Librazhd, si nĂ« KukĂ«s ashtu edhe nĂ« DelvinĂ«, si nĂ« FushĂ«-ArrĂ«s ashtu edhe nĂ« MokĂ«r? Ky ishte mjerim ekonomik dhe shpirtĂ«ror, pjesĂ«risht i trashĂ«guar dhe pjesĂ«risht i shkaktuar nga politikat ekonomike dhe sociale fund e krye tĂ« gabuara tĂ« TiranĂ«s; tĂ« cilat nuk dallonin mes Veriut dhe Jugut, as midis gegĂ«ve dhe toskĂ«ve.
Pavarësisht nga format që merr dhe pozimet që bën para kamerave, katundaria nuk është funksion i gjeografisë, por më tepër një gjendje e mendjes, ose produkt i paaftësisë për të menduar në mënyrë qytetare, ose për të kapërcyer barrierat artificiale që ekzistojnë për shkak të varfërisë, padijes dhe frikës ndaj modernitetit. Teza e hedhur poshtë e lart, që e shpjegon prapambetjen e sotme të Veriut të Shqipërisë me prejardhjen toske të elitave komuniste gjatë viteve 1945-1990 është tezë tipike e këtij të menduari katundar, që ka nisur të dalë tashmë në sipërfaqe të komunikimit publik si ujë i vjetër gjirizesh të bllokuara nga gjithfarë kompleksesh inferioriteti dhe planesh revanshiste të keq-orientuara.

Nga Ardian Vehbiu
 

Landa 1

Antarë i Respektuar
UnĂ« vij nga ToskĂ«t , por respektoj gjithĂ« krahinat😊 nuk marr mundimin tĂ« gjykoj asnjĂ« krahine, mĂ« duket vetja e ulĂ«t....
 

Marakli^Krapit

Antarë i Respektuar
Si i thojn toskerisht lumi shkumbin se nuk e di?
 

Frank

Anëtarë i respektuar.
Ik mar anena ti se ti je Kuksian dhe Kuksi eshte province autonome qe organizohet me ligjet e UK, ske lidhje me ne maloket đŸ€ŁđŸ€ŁđŸ€Ł
 

Monique

With or Without u
Staf në FV.AL
E vetmja diference per mua eshte ...dialekti qe jam totalisht tyçe
Kusuri ska asnje diference , bukes buke i thone edhe ata
 
Redaktimi i fundit:
Top